Medisch Dossier

Iemand heeft dysthymie als hij een chronisch depressieve stemming heeft die er het grootste deel van de dag is; op meer dagen wel dan niet; en dat minstens twee jaar.
De stemming is verdrietig of terneergeslagen. Bij kinderen laat dysthymie zich meer zien als irritatie dan als een depressieve stemming.

3 van de 4 mensen met dysthymie heeft andere psychische stoornissen, zoals depressie (59%), angststoornis (specifieke fobie, sociale fobie, gegeneraliseerde angststoornis) en middelenmisbruik. Kinderen met dysthymie hebben vaker ADHD, angststoornissen, leerstoornissen en verstandelijke handicaps.

Hoe vaak komt dysthymie voor?

Van alle volwassen Nederlanders tot 65 jaar heeft 6,3% ooit dysthymie gehad; 2,3% het afgelopen jaar, en 1,6% de afgelopen maand.
Dysthymie is vaak chronisch. Bijna de helft die ooit dysthymie heeft gehad, krijgt het opnieuw. Ongeveer 40% herstelt pas na 2 tot 3 jaar. Ongeveer de helft herstelt na 5 jaar.

Verschijnselen

Bij dysthymie heeft iemand lange tijd last van minstens 2 van de onderstaande verschijnselen. Lange tijd wil zeggen: 2 jaar bij volwassenen, en 1 jaar bij kinderen. De verschijnselen zijn nooit langer dan 2 maanden afwezig.

• Slechte eetlust of juist veel eten
• Slaapgebrek of juist te veel slapen
• Gebrek aan energie of vermoeidheid
• Gering gevoel van eigenwaarde
• Slecht kunnen concentreren of besluiteloos zijn
• Gevoelens van hopeloosheid

De verschijnselen komen niet door alcohol- of drugsgebruik of door een lichamelijke ziekte.

Oorzaken

Over oorzaken van dysthyme stoornis valt nog weinig te zeggen. Wel zijn extra risico’s bekend. Dat wil zeggen: er is meer risico in onderstaande gevallen. De extra risico’s hebben te maken met geslacht en leeftijd, met individuele kwetsbaarheid, met de omgeving, en met levensgebeurtenissen.

Geslacht en leeftijd

• Dysthymie komt 2 keer zo vaak bij vrouwen als bij mannen voor. Bij jongvolwassenen overigens is dit gelijk.
• Stemmingsstoornissen, waaronder dysthymie, beginnen vaak in de leeftijd tussen 35 en 54. Bij vrouwen ontstaat het vooral tussen 34 en 54, bij mannen tussen 45 en 54.
• Bij ouderen openbaart de stoornis tussen het 50ste en 60ste jaar, vaak vlak na een stressvolle levensgebeurtenis.

Individuele kwetsbaarheid

• De gevoeligheid voor dysthymie lijkt voor een deel erfelijk te zijn. Mensen krijgen het eerder als er psychische stoornissen in hun familie voorkomen, vooral als dat dysthymie is.
• Heeft iemand een depressief karakter, dan krijgt hij eerder dysthymie. Een depressief karakter wil zeggen: een terneergeslagen stemming hebben, gevoelens van waardeloosheid, onbekwaamheid, gebrek aan zelfvertrouwen, veel zelfkritiek hebben, zich veel zorgen maken, een negatieve en kritische houding hebben tegenover anderen, pessimistisch zijn, en snel een schuldgevoel en berouw hebben.

Omgeving

• Bij dysthymie voor de leeftijd van 21 speelt de gezinsomgeving een grote rol.
  Dysthymie komt vaker voor bij mensen zonder partner, en bij mensen met een laag inkomen.

Levensgebeurtenissen

Negatieve en stressvolle ervaringen in de jeugd (lichamelijk geweld, seksueel misbruik) vergroten de kans op dysthymie. Bovendien maakt seksueel misbruik in de jeugd de verschijnselen van dysthymie ernstiger en zorgt voor een slechter functioneren in het algemeen.

Behandeling

Medicijnen

Er zijn verschillende soorten medicijnen tegen depressie, de zogenoemde antidepressiva. Hierdoor gaat u zich over het algemeen beter gaat voelen. Het duurt meestal een paar weken voordat dit begint. Werken de medicijnen na een proefperiode van 6 tot 12 weken, dan is het aan te raden ze voor minsten een jaar te blijven.
Daarnaast is een zorgvuldige ondersteuning nodig.

Psychologische en andere behandelingen

Naast medicijnen en een zorgvuldige ondersteuning is het goed om te kijken naar psychologische hulp. Het lijkt erop dat een combinatie van cognitieve gedragstherapie en medicatie effectiever het beste is.
Cognitieve gedragstherapie is een vorm van psychotherapie. Samen met de behandelaar gaat iemand kijken naar de manier van denken en het gedrag. Daarna is het de bedoeling dat iemand dat gaat veranderen, en zullen de klachten minder worden. Het is niet gezegd dat dit werkt. In dat geval is het goed te kijken naar welke behandeling iemand zelf wil en naar welke behandeling al eerder gewerkt heeft.

Elke behandelaar in de geestelijke gezondheidszorg moet werken volgens de Multidisciplinaire Richtlijn Depressie.

Adviezen cliënt

• Blijf actief, al is het maar een beetje. Dit kan al door bijvoorbeeld eens of een paar keer per week met iemand af te spreken.
• Zorg dat u goed geïnformeerd bent over dysthymie. Zorg er ook voor dat mensen die voor u belangrijk zijn, goed geïnformeerd zijn over dysthymie.
• Soms is er verschil tussen welke behandeling uw behandelaar wil en wat u zelf wil. Overleg hierover met hem.
• U moet weliswaar zelf uw dysthymie aanpakken, maar vrienden, familie en hulpverleners kunnen u daar goed bij helpen: u moet het zelf doen, maar doe het niet alleen.
• Overweeg contact te zoeken met lotgenoten. Omdat zij dezelfde ervaringen hebben, is bij elkaar vaak steun, (h)erkenning en advies te vinden. Stichting Pandora heeft de Lotgenotenlijn Depressie.
• Neem de tijd om met uw behandelaar, familie en vrienden uit te zoeken hoe om te gaan met dysthymie. Neem de tijd om uit te vinden of, en welk werk haalbaar is, bijvoorbeeld parttime of fulltime, betaald of vrijwillig. Neem niet te veel hooi op uw vork.
• Veel mensen schrikken van iemand met psychische problemen en reageren afwijzend. Bepaal daarom zelf wat u wel en niet vertelt en aan wie over uw stoornis. Vertel oppervlakkige kennissen een beperkte versie en reserveer het complete verhaal voor mensen die dichtbij staan.

Adviezen familie/betrokkenen

• Opbeurende woorden en positief bedoelde adviezen helpen meestal niet.
• Zorg dat u actuele, betrouwbare informatie heeft over dysthymie en de mogelijke gevolgen.
• Vraag waar u iemand wel en niet bij kunt helpen. Probeer een balans te vinden tussen afstand en nabijheid.
• Ook al heeft iemand in uw omgeving dysthymie, dat betekent niet dat u alles hoeft te accepteren. Neem geen taken over van de persoon met dysthymie. Bespreek met de persoon in kwestie waar uw grenzen liggen.
• Gebruik uw energie om actief aan de slag te gaan en te leren omgaan met de situatie. Bijvoorbeeld door samen met uw familielid een cursus over dysthymie of depressie te volgen.
• Om overbelasting te voorkomen is het belangrijk af en toe afstand te nemen. Doe uw eigen dingen, en doe de dingen die plezier en ontspanning geven.
• Zorg ervoor dat u bij enkele mensen in uw omgeving uw hart kunt luchten. Houd ook contact met mensen buiten het gezin.
• Zoek mensen in vergelijkbare situaties, bijvoorbeeld via stichting Labyrint/In Perspectief.

Het is de taak van de behandelaar om de partner en naaste familie te betrekken bij de behandeling. Direct betrokkenen kunnen veel bijdragen aan een succesvolle behandeling. Daarvoor is uitleg en begeleiding van de behandelaar nodig.
Het kan wel zijn dat uw familielid weigert dat u betrokken wordt bij de behandeling.

• Vraag de behandelaar hoe u als familie het beste kunt omgaan met de dysthymie van  uw partner of familielid.
• Veel instellingen voor geestelijke gezondheidszorg organiseren voorlichtingsbijeenkomsten of cursussen voor familieleden. Vraag er naar.

Het komt voor dat iemand geen hulp accepteert of bijvoorbeeld weigert medicijnen te gebruiken. Dat kan leidt voor familieleden tot dilemma’s en lastige situaties. Informeer bij stichting Labyrint/In Perspectief welke oplossingen er zijn of hoe u kunt omgaan met de situatie.

Meer informatie

• De huisarts kan meer informatie geven over dysthymie en eventueel doorverwijzen.
• Lotgenotenlijn voor mensen met depressie, Stichting Pandora
• Het Depressiecentrum
• Nederlandse Vereniging voor Psychotherapie, over psychologische behandelingen/psychotherapie
• Voor familieleden: Labyrint~In Perspectief
• Trimbos-instituut geeft links voor meer sites op het gebied van geestelijke gezondheidszorg.

Uitgebreidere informatie is te vinden in informatie voor professionals, onder andere over:

• Typen van dysthymie
• Verloop van stoornis
• Het onderscheid met andere psychische stoornissen, met name depressie
• Samengaan met andere psychische stoornissen en lichamelijke ziektes
• Gevolgen van stoornis voor cliënten en familie en betrokkenen
• Literatuurverwijzingen (naar met name wetenschappelijk onderzoek)

Elke behandelaar in de geestelijke gezondheidszorg moet werken volgens de Multidisciplinaire Richtlijn Depressie. De Richtlijn is gemaakt voor professionals, evenals de samenvatting. Daarnaast is er een patiëntenversie gemaakt. Hierin is meer en uitgebreidere informatie te vinden over onder andere:

• Diagnose
• Behandeling
• Samen met de behandelaar beslissen over behandeling
• Omgaan met depressie (patiënten en familie)
• Praktische informatie